‘Seculier’ als voorwendsel om moslims niet te hoeven zien stáán
“Mainstream wit links is nu aan zet, om- om te beginnen – de moslim nu eindelijk eens werkelijk te zien stáán.” Zo besloot ik het artikel ‘Hoe diep zit de islamofobie… ook – ja juist – bij links?” dat ik zo’n vijf jaar geleden schreef voor onder meer het tijdschrift NieuwWij [1] . Als we nu, vijf jaar later, de balans opnemen, is die angstaanjagend negatief. Twee momenten markeren deze ontwikkeling. Allereerst is daar het moment in de herfst van 2023 waarop na verrassingsaanval van Hamas op Israël en de buitenproportionele aanhoudende militaire reacties daarop van Israël nagenoeg heel het politieke veld van de Tweede Kamer , ja zelfs nagenoeg de hele linker flank , een enkele uitzondering daar gelaten, zich en bloc kritiekloos achter Israël opstelde. Hoewel weldra meer en meer duidelijker werd dat de werkelijkheid toch op zijn minst enigszins genuanceerder lag, duurde het toch nog maanden totdat er, althans hier in Nederland, er pas een kentering in de publieke opinie kwam. Een intern meningsverschil over deze kwestie konden de politieke partijen, inmiddels verwikkeld in een ongemeen felle verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer, natuurlijk niet gebruiken. En de breekbare partijcombinatie in oprichting van PvdA en GroenLinks al helemaal niet; zeker gezien de sterke loyaliteit van het PvdA-smaldeel voelde met de zionistische staat zou een meningsverschil hierover tot politieke harakiri geleid hebben, zo moet de allesoverheersende vrees in die kringen geweest zijn. Voor de dilemma’s die bij islamitische partijleden leefden was er intussen geen enkel luisterend oor – tot de verkiezingen moet het – waarschijnlijk vaak stilzwijgende – partijdevies geweest zijn zijn: kaken op stijf op elkaar, anders gebeuren er ècht ongelukken. Eén kamerlid raakte tussen de wielen van deze fobische partijmachine, dat was Kauthar Bouchallikht, het eerste hidjab-dragende parlementslid in Nederland. Op 14 oktober 2023 maakte zij bekend zich terug te trekken van de kandidatenlijst, omdat ze het niet eens was met de reactie van GroenLinks en PvdA op de aanval van Hamas; ze miste in de reactie van de partij de kritische houding die er eerder wel was geweest en het benoemen van de bredere historische context. Zij was het eerste politieke slachtoffer – er zouden er meer volgen.
Ondanks de politiek lamentabele gang van zaken die op dit alles volgde en uiteindelijk uitmondde in het schandalige kabinet Schoof was het des te verrassender dat juist op dit voor Nederlanders veelal zo pijnlijke onderwerp na uiteindelijk twee jaar toch wel degelijk een heel forse beweging op gang kwam waarbij klimaatactivisme en de strijd voor de Palestijnse zaak wonderwel juist wél tot één beweging wist uit te groeien, en dat in het dan toe altijd zo slaafs in het gareel van Israël meelopende Nederland. De pro-Palestijnse activisten wisten zelfs door te dringen tot diep in de rijen van de vanouds zo pro-Israël-gezinde PvdA. Door het wereldwijde karakter van het verzet tegen de in Gaza gepleegde genocide durfde men ook in Nederland het G-woord eindelijk hardop uit te spreken.
Maar eerlijk gezegd is dat per saldo toch wel een heel schrale troost. De zionistische oorlogsmachine expandeert nu verder en verder – naar de West bank en Zuid Libanon om uiteindelijk te culmineren in de massieve oorlog die Israel samen met het Amerika van Trump heeft ontketend tegen Iran. Op het binnenlandse front behaalde zo ongeveer bijna alle belangrijke anti-vreemdelingen-wetgeving van de PVV en diens minister Faber uiteindelijk toch de eindstreep, op dat ene beruchte wetsontwerp na , volgens welke zogeheten ’illegaal’ verblijf van ongedocumenteerde asielzoekers strafbaar gesteld zou moeten worden. Uiteindelijk stak de D66-fractie daar in de Eerste Kamer een stokje voor – tegen het advies van premier Jetten in. En daarop volgde de weken daarop het zoveelste rondje tegen elkaar opbieden van de regeringspartijen – VVD, CDA en D66 – op de vraag: wie ontwerpt de aller-, aller-strengste asielwetgeving? Het’ is lang geleden dat het woord ‘Barmhartigheid’ gehoord werd op de zogeheten ‘Apenrots ’- de bijnaam voor het gebouw van het voormalige ministerie van Buitenlande Zaken, al weer geruime tijd ingericht voor Eerste en Tweede Kamer. Een heel onherbergzame plek…
Tja, uiteindelijk toch altijd weer op alles ja knikken, al zijn de plannen en wetten nog zo verderfelijk. Zolang de vereiste procedures maar gevolgd worden, is er kennelijk niets aan de hand. Die geest van lamlendige lafheid verstikt de hele – in wezen on- maatschappelijke atmosfeer van bederf in het Nederland van dit moment.
Met name onder moslims is er een groeiende groep die daar niet meer aan meedoet en aan zoveel andere dingen in Nederland. Daar niet meer aan kan mee doen, dat niet meer kan opbrengen, steeds wanneer hun op doorgaans weinig subtiele manier duidelijk gemaakt wordt zij er eigenlijk toch niet bij horen, ook al is hun professionele staat van dienst nog zo onberispelijk. Het is deze groep die nu meer een meer in een soort ‘innerlijke migratie’ gaat. In dit verband springt het aangrijpende essay in het oog van Lamyae Aharouay, tot voor kort NRC-correspondent voor de nationale politiek in Haag, in welke functie zij steeds op meesterlijke wijze het kleine en grote politieke gekonkel wist te analyseren en te duiden. Wist te analyseren en te duiden inderdaad, want in het essay van 27 maart 2026 in de NRC [2] kondigde zij aan dat haar journalistieke harp aan de wilgen hangt.
Waar en bij wie in Nederland zou deze groep van teleurgestelde moslims wèl met succes een luisterend oor kunnen vinden? Welkom! – met die aanhef begroette de tot Progressief Nederland herdoopte partijencombinatie van GroenLinks en PvdA Nederlanders van alle denkbare slag om mee te doen en te denken. Maar is deze club – net als menige andere club in Nederland overigens – niet nog veel te veel met zichzelf bezig om open te staan voor dergelijke andermanse noden? En is zij daarvoor niet veel te vervreemd geraakt te opzichte van haar eigen mentale landschap en geschiedenis? – zo opper ik hier en nu in de geest van mijn artikel van vijf jaar geleden, getiteld: ‘Hoe diep zit de islamofobie… ook – ja juist – bij links?. Er is als mogelijke antwoorden op die vraag wel het de nodige relevants verschenen de laatste vijf jaar. Een schot in de roos is in dit opzicht wel het in 2025 verschenen scherpzinnige boekje van literatuurgeschiedkundige Saskia Pieterse en publiekstheoloog Janneke Stegeman onder de titel Uitverkoren – Hoe Nederland aan zijn zelfbeeld komt [3] . In de epiloog komt de hedendaagse uiting van het zelfingenomen zelfbeeld van Nederland ter sprake, het zelfbeeld van het Nederland van na de culturele revolutie van de jaren 60 en 70. Seculier luidt hier het trefwoord. Dat betekent puur letterlijk opgevat niet meer dan wereldlijk ter onderscheiding van religieus. Maar in de manier waarop de term seculier na die culturele revolutie ingezet werd door cultureel links – dat loopt van de VVD via D66 tot en met GroenLinks – valt vooral de hautaine toonhoogte op als uiting van vrijzinnige voortreffelijkheid waarmee gemeend wordt zo ongeveer alles en iedereen dat of die ook maar enigszins rekening wil houden met de mogelijkheid dat er meer tussen hemel en aarde zou kunnen zijn dan het door de species Homo Sapiens waarneembare te kunnen afdoen als even achterlijk als bedenkelijk obscurantisme. Dat men hiermee in feite zijn eigen existentiële twijfels in het beste geval vergat en nog steeds vergeet dan wel in het slechtste geval verdrong dan wel verdringt kwam dan wel komt pijnlijk aan het licht op het moment dat men oog in oog komt te staan met immigranten buiten de culturele invloedsfeer van het globale westen, i.c. westelijk Europa en noordelijk Amerika. Zo kunnen goed bedoelde uitingen van solidariteit met toen de Derde Wereld nu de Global South vaak niet verder komen dan… opnieuw goede bedoelingen. Waar de objecten van de solidariteit niet voldoen aan bijbehorende mythes over de Nobele Wilde kan een mer à boire aan misverstanden rijzen. Misverstanden aan beide kanten die kunnen uitgroeien tot negeren en negeren op zijn beurt tot wantrouwen. Als de witte o zo seculiere Nederlander met de term seculier schermt kan hij dat deftige wonderwoordje naar believen en passant als voorwendsel hanteren om de niet-westerse migrant niet te hoeven zien stáán, en zeker niet ‘die’ moslim waaromheen al snel een zweem van zogeheten ‘fundamentalisme’ hangt.
Maar de moslim kan het zich daarentegen al helemaal niet permitteren de witte Nederlander domweg te negeren op dezelfde manier waarmee de Hollander hem negeert – dat zou maatschappelijke zelfmoord betekenen. Je zou de vraag uit mijn stuk van vijf jaar geleden ook als volgt kunnen omdraaien: hoe diep kan de liefde van de moslim voor de achtergestelde witte mens gaan? Zou een bondgenootschap tussen beiden perspectief bieden? Ja!, zoiets het is juist zeer de moeite waard zijn, bij de totstandkoming van zo’n bondgenootschap is juist ‘links’ onontbeerlijk – laat het zijn zo innig gekoesterde pretenties van nonconformisme en onbevooroordeeldheid maar nu eens eindelijk ècht waar maken [ [4] . Maar dan moet ook ‘links’ de bakens durven te verzetten door de hamvraag klip en klaar te beantwoorden: Hoe diep kan de liefde van de witte linkse Nederlander gaan voor de achtergestelde moslim? Aan dat antwoord kan vandaag begonnen worden , nee – had eigenlijk gisteren aan begonnen moeten zijn.
NOTEN
[1]
Steven van Schuppen, Hoe diep zit de islamofobie… ook – ja juist – bij links? Over moslimhaat ten gevolge van de vervreemding van het eigen mentale landschap In: NieuwWij 11 januari 2021 – zie link: https://www.nieuwwij.nl/opinie/hoe-diep-zit-de-islamofobie-ook-ja-juist-bij-links/
[2]
Lamyae Aharouay, Zaken doen met uiterst rechts is geen punt meer in politiek Den Haag: tijd om te gaan In: NRC 27 maart 2026, zie link:
[3]
Saskia Pieterse en Janneke Stegeman, Uitverkoren – Hoe Nederland aan zijn zelfbeeld komt Amsterdam [Atheneum – Polak & Van Gennep] 2025, en dan met name de bladzijden 190 -195 onder het kopje ‘Onder het mom van neutraliteit’
[4]
De Frans-Algerijnse activiste en schrijfsterHouria Bouteldja bepleit een dergelijk op het eerste gezicht welhaast onmogelijk bondgenootschap in tussen ’eigen [wit] volk’/ en immigranten haar boek ’Eígen volk’ en immigranten – De inzet van ‘ons’ (Amsterdam[Leesmagazijn] 2025, ziemet name blz.167-173). Vanuit haar zelfopvatting als inheemse [die naar hartland Frankrijk immigreerde richtte zij de politieke een pressiegroep op onder de naam Les Indigènes / ‘De Inheemsen’] ziet zij de immigranten als haar ‘ons’ in de titel van haar boek , van wie als de ware inheemsen i.c. gewortelden het initiatief zou moeten uitgaan voor een bondgenootschap met het achtergestelde witte ‘eigen volk’ dat zich tot op heden door extreem rechts een rad voor de ogen had laten draaien en daardoor juist wèl ontworteld was geraakt. Hier moeten inderdaad structureel meer dan genoeg veelbelovende momenten van electrificerende revolutionaire kortsluiting aanwezig zijn, maar die zijn alleen goed aan te wenden als de zaak van het begin af aan consequent gespeeld wordt, anders slaat de verlammende werking van dat inkeurige, ‘redelijke,’ voor even bizarre als bij voorbaat onwerkzame compromissen te paaien linkse centrisme onverbiddelijk toe en verliest de beweging haar revolutionaire potentieel. Daarom verlang ik in mijn slotzin in dit artikel van ‘links’ geen initiërende vraag , maar een antwoord, maar wel een antwoord met oprechtheid en vooral Zivilcourage. Want daar ontbreekt het in Nederland helaas aan. Intussen worden de democratie en de rechten die daarbij horen met stilzwijgende vanzelfsprekendheid afgebroken. Waar blijft het verzet, VERZET wat is dat??