Nieuws/ lente 2012

Zandmotor Watermotor?

Eind maart reed ik met de scootmobiel vanuit ons huis naar Kijkduin. Daar ontdekten we een nieuw fietspad dat naar het zuiden over de zeereep op de rand van oude en nieuwe duinen loopt in de richting van Hoek van Holland. Links uitzicht over de oude duinen van Solleveld met de markante Westlandse watertoren, rechts een weidse blik over een nieuw kustlandschap: dat van de zogeheten ZANDMOTOR. Er is een grote berg zand vóór het voormalige vissersdorp Ter Heijde neergelegd. De komende jaren zal een flink deel van het zand zich verspreiden langs de kust dankzij de zeestroming – laat het water het werk doen. Dus vooral een WATERMOTOR, deze zandmotor. Het water, de zee het water het werk laten doen – dat is de gedachte. Een ‘handige’ pragmatische benadering: een beetje meebuigen, flexibel zijn – dan bereik je veel meer dan met een starre harde verdediging, dan kun je juist profiteren van de oerkrachten van het water . Slim met een ‘mooi’ resultaat, want de Zandmotor is een zekere schoonheid zeker niet te ontzeggen. Deze combinatie van pragmatisme met esthetiek is tegenwoordig het dominante vertoog als het gaat over de relatie tussen mens en natuur. Het ecologische moralisme uit de laatste decennia van de 20e eeuw heeft plaats gemaakt voor het hedendaagse esthetische pragmatisme. Wat bleef is het antropocentrisme: de mens onbetwist in het middelpunt – in beide benaderingen is het onmiskenbaar aanwezig. Maar wat ontbreekt in het huidige pragmatisme is het besef dat voor een verantwoorde omgang met ‘de natuur’ ook offervaardigheid vereist is. Zelfs het kleinste offer lijkt in het openbare debat tegenwoordig taboe. Zelfs bij zuinigheid lijkt het alleen nog maar te gaan om ‘slimme’ methoden & technieken. ‘Au’ is verbannen , niets mag meer pijn doen. Hoe anders is de milieudiscussie bij onze oosterburen. In Duitsland is zuiniger omspringen met natuurlijke hulpbronnen een prominent thema, niet als technisch probleem maar als onderdeel van een levenshouding van afzien en offers brengen. Met die houding is de Duitse economie de crisis doorgekomen. Nu maar afwachten totdat dit besef ook op het aanslibsel der Duitse en Franse rivieren wil doordringen…

Met WATER heb ik me het afgelopen jaar in mijn werk bezig gehouden in de vorm van twee projecten die ik samen met Arjan Nienhuis deed: “De Atlantkwall als Waterlinie en de wateragenda van de 21e eeuw : Delfland van zoet naar zout” en “De vaart erin: verkennend ontwerponderzoek naar de kansen voor goederentransport over water in verstedelijkt gebied” – beide titels te vinden op deze site onder deknop “Geschiedenis van de toekomst”.
Water blijft in 2012 een belangrijk thema: een studie naar een nieuwe inrichting van de Rijnmond in en om de dubbelstad Rotterdam – Den Haag [samen met Arjan Nienhuis www.nienhuislandschap.nl ] en [samen met Jan Dirk Dorrepaal] een special voor het kwartaaljournaal op www.dubbelkrimp.nl over de groenblauwe S-bocht die vanaf Zeeland via het rivierengebied en IJsselmeer naar het Waddengebied loopt. En dan wijd ik mij samen met anderen als vervolg op en uitbreiding van www.atlantikwallplatform.nl aan het project “Atlantikwall – de Grote Volksverhuizing”. De aanleg van de Atlantikwall leidde tot grootscheepse evacuaties die een diepgaande ontwrichting van de maatschappij tot gevolg hadden en diepe sporen trokken in de naoorlogse samenlevings. Lang niet alle evacués keerden na de oorlog terug naar hun woonplaats. Zelf zal ik mij vooral bezig houden met onderzoek naar de onderwaterzettingen in Zeeland aan de landzijde van Atlantikwall en de evacuaties die daaruit voortkwamen. In bepaalde gevallen, zoals op Schouwen, bestaat er een regelrecht verband tussen de schade door de Duitsers aan gericht tijdens de inundaties en de schade bij de Watersnood van 1953.

De komende maanden houd ik mij onder de titel “Stad zonder muren. Democratie en revolutie” vooral bezig met het opstellen met een meerjarenagenda rond dit thema in Den Haag. Terugkijkend op de roerige jaren tien van de vorige eeuw en vooruitkijkend naar de 21e eeuw. Drie hoofdthema’s staan hierin centraal: 1. Tussen vertegenwoordigende democratie en participerende democratie; 2. Tussen lokale democratie en Europese democratie en 3. Tussen politieke democratie en economische democratie.

Steven van Schuppen
April 2012

Nieuws/ herfst 2011

Weer opkrabbelen

Nu, bijna een jaar na het herseninfact dat mij vorig jaar trof, komt er allengs meer lijn in de dingen. De geest is onvermoeibaar ‘gewoon’ doorgegaan, maar het vlees is nu eenmaal zwak, letterlijk gezien dan. Met oefenen kan ik nog wel een en ander verbeteren, maar spectaculaire sprongen zijn waarschijnlijk niet meer te verwachten. Ik bevind me inmiddels in het stadium van de kleine stapjes die allengs kleiner worden Onverminderd energiek ga ik door met revalideren: lopen, driewielfietsen, zingen, praten. Een scootmobiel staat mij inmiddels ten dienste. Daarmee kun je op opvallend veel plaatsen komen. Op 20 oktober houd ik een lezing voor de Vrienden van de Hofvijver in Den Haag. Zo kan het woord wielen krijgen.

De geest gaat onvermoeibaar ‘gewoon’ door, het werk ook – zij het op en beduidend lager pitje dan voorheen. Deze zomer rondde ik samen met landschapsarchitect Arjan Nienhuis www.nienhuislandschap.nlde conceptversie af van het project “De Atlantikwall en de wateragenda van de 21e eeuw” [zie onder de rubriek “Geschiedenis van de toekomst” op deze site]. Arjan en ik zijn nu druk doende met de afronding van het project “De vaart erin” over de mogelijke herleving van de binnenvaart in de toekomst. Gezamenlijke vervolgprojecten in de sfeer van landschap en water liggen in het verschiet. Met ruimtelijk organisatiekundige Jan Dirk Dorrepaal houd ik me het komende jaar vooral bezig met Europa, en dan met name met het Europees middenbestuur van de toekomst onder het motto “Van het Europa van de lidstaten naar hert Europa van de stedelijke netwerken”, deels schatplichtig aan de Noorse filosoof/ politicoloog/ socioloog Stein Rokkan. Hou hiervoor de site www.dubbelkrimp.nl in de gaten! In de periode waarin mijn beroerte kreeg, was ik druk doende met de afronding van de site www.atlantikwallplatform.eu [afgerond onder leiding van collegae Vladimir Mars www.lopendezaken.eu en Arjan Nienhuiswww.nienhuislandschap.nl ]. Nu ben ik bezig meerdere regionale, landelijke en Europese partijen bijeen te brengen om dit in potentie veelbelovende project verder te verbreden en te verdiepen. Daarbij gaat het me niet alleen om de krijgskundige kant van de zaak, maar veeleer om de landschappelijke en maatschappelijke aspecten. Onder de noemer “De fluïde kust”willen Arjan Nienhuis en ik de dynamische en veranderlijke oostkust van de Noordzee tot een belangrijk ruimtelijk thema maken. Als internationaal comparatieve leidraad kan de Atlantikwall hierbij een rol spelen. Over de maatschappelijk-historische kant van de Atlantikwall intrigeert vooral de vergelijking van Nederland met Vlaanderen me en dan met name op het gebied van de herdenking en de betekenisgeving. Daarbij dringen zich onmiddellijk de verschillen op in betekenisgeving aan beide wereldoorlogen aan weerszijden van de grens. Koopmansnatie Nederland wist aan de eerste oorlogsdans te ontspringen en van die gelukkige omstandigheid bovendien goed garen te spinnen. Vlaanderen werd helemaal in de maalstroom van het krijgsgeweld van de eerste oorlog meegesleurd en hield aan de tweede oorlog met de Koningskwestie een trauma van nationaal formaat over dat doorziekt tot op de dag van vandaag in de relatie met Wallonië.
Holland is de er in de twintigste eeuw relatief genadig van af gekomen. Dat brengt mij tot nog een reeks van mogelijke projecten onder de noemers “Decennium van Democratie en Revolutie” en “Het ideaal van de groeiende democratie”. De lezing voor de Vrienden van de Hofvijver op 20 oktober moet daarvoor het startschot vormen . Met het “Decennium van Democratie en Revolutie” doel ik op de jaren tien van de twintigste eeuw, waarop de komende jaren in een serie van initiatieven teruggekeken wordt, op de politieke, sociale en ‘ideologische’ gebeurtenissen en processen van honderd jaar geleden. En van daaruit kijken we terug op een andere revolutionaire periode, de Bataafse Tijd. De hele tijdspanne, van het begin van de ‘lange 19e eeuw’ ( van de Bataafse Revolutie tot de Eerste Wereldoorlog) tot het eind van de ‘korte 20e eeuw’ (van de Oktoberrevolutie tot de Val van de Muur) brengen we samen onder de noemer “Het ideaal van de groeiende democratie”. Een van de samenwerkingspartners zou het Haags Historisch Museum kunnen zijn. Den Haag, het grootste dorp van Europa volgens de reisgidsen, niet zelden ook als het mooiste geprezen. Politiek centrum van Nederland, waar alles toch vijftig jaar later gebeurt dan elders. De Bataafse Revolutie stierf er in fluweel, Troelstra beging er in 1918 zijn fatale ‘vergissing’. Den Haag, Nederland – in de wereld, maar niet van de wereld?

februari 2010

Landschap van de Koude Oorlog

stond in 2009 centraal naar aanleiding van de herdenking van de val van de Berlijnse Muur in 1989. Een groot deel van het jaar is het hard gewerkt om de Atlas landschap van de Koude Oorlog met bijbehorende wandelgids het licht te doen zien. Atlas en gids brengen een deel van Nederland in kaart, namelijk de Veluwe en de IJssel. De Veluwe is gekozen omdat zich hier de grootste concentratie van m militaire complexen als kazernes, oefenterreinen en mobilisatiecomplexen bevonden en bevinden, de IJssel passeert de revue omdat hier in de jaren vijftig Neerlands laatste waterlinie werd gebouwd.
In de atlas wordt het erfgoed in kaart in beeld gebracht, zowel wat bewaard bleef als wat verdween. Daarnaast wordt de relevantie van dit erfgoed en vooral van het achterliggende gedachtegoed en de bijbehorende ruimtelijke processen en strategieën voor de ruimtelijke opgaven aan de orde gesteld aan de hand van ontwerpverkenningen in vier deelgebieden: noordwestelijke IJsselvallei en IJsseldelta, zuidwestelijke Veluwe en Arnhem.
Landschap van de Koude Oorlog is één van die typische interdisciplinaire projecten van de afgelopen jaren, met deelnemers als vestingbouwkundig historicus Maarten Peters, wetenschapsjournalist en Veluwekenner Michiel Hegener en de (landschaps)architecten Arjan Nienhuis, Rob Beerkens en Ingrid Overkamp.

• Atlas landschap van de Koude Oorlog : Veluwe en IJssel (Den Haag [Open Kaart], 2009)
• Wandelgids landschap van de Koude Oorlog : Veluwe en IJssel : 9 wandelingen, 9 tot 20 kilometer(Den Haag [Open Kaart], 2009) Te bestellen via www.openkaart.nl.

De Tweede Wereldoorlog

stond het afgelopen jaar al op het programma en zal het komende half jaar met de herdenking van 65 jaar bevrijding helemaal in het hart van de belangstelling komen te staan. Ik ben betrokken bij een drietal projecten
> Allereerst een programma over Den Haag in de Tweede Wereldoorlog dat bestaat uit vier audiovisuele tours via de satelliet door Bloemenbuurt, Duindorp, de voormalige Joodse Buurt en de Benoordenhoutse landgoederen Clingendael en Oosterbeek. De research en de redactie doe ik met Joanne Heyink Leestemaker van City Works in Den Haag, de opdrachtgever is het Haags Historisch Museum. Zie ookwww.lopendezaken.eu onder ‘projecten’.
> Redactie en samenstelling van een reisgids met website onder titel Reisgids Indonesië. Plekken van oorlog 1942-1949, met als auteurs Ferry Bounin, Alfred Birney, Hans van den Akker en Wim Manuhutu. Nadere informatie t.z.t. onder www.openkaart.nl.
>Atlantikwallplatform is een project voor een grensoverschrijdende website over de Atnantikwall , de Duitse verdedigingslinie langs de west kust, van de Noordkaap tot de Golf van Biskaje. Naast de vestingbouwkundige en overigens militaire kant van de Wall komen de ruimtelijk-landschappelijke implicaties aan de orde (met als centrale thema’s sloop/ vernietiging en wederopbouw) alsook de maatschappelijke kant (met als centrale thema’s evacuatie en terugkeer). Drie hoofdtijdlagen komen aan de orde: vóór de bouw van de Wall, de bouw zelf en tenslotte het ‘Nachleben’ van de Wederopbouw tot op de dag van vandaag. Speciale aandacht is er voor een vergelijking van de herinnering en de betekenisgeving van het erfgoed in de landen waar de Atlantikwall werd gebouwd.
Dit is opnieuw een interdisciplinair project, met deelnemers als Maarten Peters, Arjan Nienhuis, Meyer/ Van Gerwen 2D- en 3D-ontwerpers en Koos Bosma, als hoogleraar verbonden aan CLUE, het erfgoedinstituut van de VU. Zie ook www.lopendezaken.eu.

Dubbelkrimp en Ne3Land

zijn thema’s die in elkaar verlengde liggen: wassend water, afname van de bevolking en bestuurlijke en ruimtelijke transformatie van Nederland en aanpalend buitenland. Over deze materie schreef ik met Jan Dirk Dorrepaal

• Holland Noordzeeland. Nieuwe kansen voor het landsdeel Randstad Holland in de 21e eeuw. (Den Haag [Open Kaart], mei 2009) Te bestellen via www.openkaart.nl.

De combinatie van waterproblematiek, bevolkingskrimp en ruimtelijke transformaties blijft mij bezig houden.
>Dit jaar start het Belvedere-project De vaart erin, waarin onderzocht wat de nieuwe mogelijkheden zijn voor de binnenvaart in het gebied tussen Amsterdam en Rotterdam. Geïnspireerd op historische voorbeelden gaan we op zoek naar nieuwe mogelijkheden in economie, waterheer en ruimtelijk ontwerp voor deze milieuvriendelijke wijze van vervoer. Arjan Nienhuis is de trekker van het project.
>Samen met Jan Dirk Dorrepaal wordt er dit jaar met name gefocust op ons nieuwe ‘Vedronkenlandscenario’ en op de Europese context, van Kleine Randstad tot en met Groot Europa. Megapolen en eurogonale netwerken – u hoort zeker nog van ons!

En verder

>leven er ideeën voor nieuwe audiovisuele routes en historische atlassen
>en speel ik met het schrijven van een nieuw boek over een thematiek verwant aan het concept van mentale landschap, qua diepgang vergelijkbaar met ‘Onland en Geestgrond’, maar nu vanuit een andere invalshoek.